|
Bogna Gawrońska-Nowak, Arkadiusz Tomaszek, Anita Zarzycka
Analysing the regional aspects of spatial resilience in Poland: A step toward operationalisation Analiza regionalnych aspektów odporności przestrzennej w Polsce: krok w kierunku operacjonalizacji Urban Development Issues, vol. 76, 106 – 118. https://doi.org/10.51733/udi.2025.76.09
Keywords: resilience, social resilience, Poland, taxonomic analysis, regions
Słowa kluczowe: rezyliencja, rezyliencja społeczna, Polska, analiza taksonomiczna, regiony |
ABSTRACT
The article presents the results of a taxonomic analysis concerning the operationalisation of spatial resilience in Poland. The study’s main goal was to answer whether and how resilience is a determinant of regional policy. To answer this question, a taxonomic method was developed to assess the resilience of areas to key development challenges, such as demographic, energy security and food sector security.
The analysis covered all 16 Polish voivodeships and was based on public statistics from the Central Statistical Office (BDL GUS). The synthetic indicator designed allowed for a comparison of the resilience levels of regions in the years 2010 – 2020.
The results indicate significant and persistent disparities in spatial resilience levels exist among Polish regions, with the Mazowieckie and Wielkopolskie voivodeships consistently demonstrating the highest resilience. The study confirms that resilience is a multidimensional phenomenon, where a region’s economic wealth (GDP) is not the sole determinant of its ability to withstand key development challenges.
The study contributes to the development of spatial resilience analysis methodologies and supports efforts towards sustainable regional development in Poland.
The article presents the results of a taxonomic analysis concerning the operationalisation of spatial resilience in Poland. The study’s main goal was to answer whether and how resilience is a determinant of regional policy. To answer this question, a taxonomic method was developed to assess the resilience of areas to key development challenges, such as demographic, energy security and food sector security.
The analysis covered all 16 Polish voivodeships and was based on public statistics from the Central Statistical Office (BDL GUS). The synthetic indicator designed allowed for a comparison of the resilience levels of regions in the years 2010 – 2020.
The results indicate significant and persistent disparities in spatial resilience levels exist among Polish regions, with the Mazowieckie and Wielkopolskie voivodeships consistently demonstrating the highest resilience. The study confirms that resilience is a multidimensional phenomenon, where a region’s economic wealth (GDP) is not the sole determinant of its ability to withstand key development challenges.
The study contributes to the development of spatial resilience analysis methodologies and supports efforts towards sustainable regional development in Poland.
ABSTRAKT
Artykuł przedstawia wyniki analizy taksonomicznej dotyczącej operacjonalizacji odporności przestrzennej w Polsce. Głównym celem badania było uzyskanie odpowiedzi na pytanie, czy i w jaki sposób odporność stanowi determinantę polityki regionalnej. W tym celu opracowano metodę taksonomiczną służącą ocenie odporności obszarów na kluczowe wyzwania rozwojowe, takie jak kwestie demograficzne, bezpieczeństwo energetyczne oraz bezpieczeństwo sektora żywnościowego.
Analiza objęła wszystkie 16 polskich województw i została oparta na danych statystycznych pochodzących z publicznych źródeł Głównego Urzędu Statystycznego (BDL GUS). Zaprojektowany syntetyczny wskaźnik umożliwił porównanie poziomu odporności regionów w latach 2010 – 2020.
Wyniki wskazują na istotne i trwałe dysproporcje w poziomie odporności przestrzennej między regionami Polski – województwa mazowieckie i wielkopolskie konsekwentnie wykazywały najwyższy poziom odporności. Badanie potwierdza, że odporność jest zjawiskiem wielowymiarowym, a zamożność gospodarcza regionu (PKB) nie jest jedynym czynnikiem determinującym jego zdolność do radzenia sobie z kluczowymi wyzwaniami rozwojowymi.
Praca wnosi wkład w rozwój metodologii analizy odporności przestrzennej oraz wspiera działania na rzecz zrównoważonego rozwoju regionalnego w Polsce.
Artykuł przedstawia wyniki analizy taksonomicznej dotyczącej operacjonalizacji odporności przestrzennej w Polsce. Głównym celem badania było uzyskanie odpowiedzi na pytanie, czy i w jaki sposób odporność stanowi determinantę polityki regionalnej. W tym celu opracowano metodę taksonomiczną służącą ocenie odporności obszarów na kluczowe wyzwania rozwojowe, takie jak kwestie demograficzne, bezpieczeństwo energetyczne oraz bezpieczeństwo sektora żywnościowego.
Analiza objęła wszystkie 16 polskich województw i została oparta na danych statystycznych pochodzących z publicznych źródeł Głównego Urzędu Statystycznego (BDL GUS). Zaprojektowany syntetyczny wskaźnik umożliwił porównanie poziomu odporności regionów w latach 2010 – 2020.
Wyniki wskazują na istotne i trwałe dysproporcje w poziomie odporności przestrzennej między regionami Polski – województwa mazowieckie i wielkopolskie konsekwentnie wykazywały najwyższy poziom odporności. Badanie potwierdza, że odporność jest zjawiskiem wielowymiarowym, a zamożność gospodarcza regionu (PKB) nie jest jedynym czynnikiem determinującym jego zdolność do radzenia sobie z kluczowymi wyzwaniami rozwojowymi.
Praca wnosi wkład w rozwój metodologii analizy odporności przestrzennej oraz wspiera działania na rzecz zrównoważonego rozwoju regionalnego w Polsce.
REFERENCES
Baranowska A., 2017, Starzenie się społeczeństwa europejskiego jako wyzwanie XXI wieku. Casus Polski, Opuscula Sociologica, 4, 55 – 66.
https://doi.org/10.18276/os.2017.4-04.
Bielski S., Marks-Bielska R., Zielińska-Chmielewska A., Romaneckas K., Šarauskis E., 2021, Importance of agriculture in creating energy security – a case study of Poland, Energies, 14 (9), 2465. https://doi.org/10.3390/en14092465.
Błaszczyk B., 2016, Sytuacja osób starszych na rynku pracy w Polsce, Gerontologia Polska, 24, 51 – 57.
Bogdański M., Janusz M., 2025, Effective cohesion policy? Long--term economic and social convergence in Poland, Sustainability, 17 (3), 954.
https://doi.org/10.3390/su17030954.
Brunetta G., Caldarice O., 2020, Spatial resilience in planning: meanings, challenges, and perspectives for urban transition, [in:] W. Leal Filho, A. Marisa Azul, L. Brandli, P. Gökçin
Özuyar, T. Wall (eds.), Sustainable cities and communities, Springer, Cham, 628 – 640. https://doi.org/10.1007/978-3-319-95717-3_28.
Cumming G.S., Morrison T.H., Hughes T.P., 2017, New directions for understanding the spatial resilience of social-ecological systems, Ecosystems, 20, 649 – 664. https://doi.org/10.1007/s10021-016-0089-5.
De Pinto A., Cenacchi N., Kwon H.Y., Koo J., Dunston S., 2020, Climate smart agriculture and global food-crop production, PLOS ONE, 15 (4), e0231764. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0231764.
Espon, 2021, The ageing revolution: towards a European Silver Deal? Demographic transformations for age-friendly territories. Available from:
https://archive.espon.eu [accessed: 15.10.2025].
Garretsen H., Kitson M., Yang C., 2025, Global forces and local impacts: megatrends in regional development, Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 18 (1), 1 – 16. https://doi.org/10.1093/cjres/rsae047.
Gawrońska-Nowak B., Kaleyeva V., Zarzycka A., 2021, Bilans zysków i strat dla procesów urbanizacji – ograniczenia i możliwości wynikające z teorii i praktyki, [in:] B. Gawrońska- Nowak (ed.), Jak definiować granice miejskich obszarów funkcjonalnych? Społeczne i ekonomiczne zyski i straty procesów
urbanizacji w Polsce, Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa – Kraków, 15 – 27.
Giannakis E., Papadas C.T., 2021, Spatial connectivity and regional economic resilience in turbulent times, Sustainability, 13 (20), 11289.
https://doi.org/10.3390/su132011289.
Gomes Ribeiro P.J., Pena Jardim Gonçalves L.A., 2019, Urban resilience: A conceptual framework, Sustainable Cities and Society, 50, 101625.
https://doi.org/10.1016/j.scs.2019.101625.
Gov.pl, n.d., Bezpieczeństwo energetyczne podstawą rozwoju społeczeństwa. Available from: https://www.gov.pl [accessed: 22.04.2025].
Grigorieva E., Livenets A., Stelmakh E., 2023, Adaptation of agriculture to climate change: A scoping review, Climate, 11 (10), 202.
https://doi.org/10.3390/cli11100202.
GUS, 2023a, Prognoza ludności rezydującej dla Polski na lata 2023 – 2060. Available from: https://stat.gov.pl [accessed: 23.04.2025].
GUS, 2023b, Rocznik Demograficzny 2023. Available from: https://stat.gov.pl [accessed: 23.04.2025].
Heffner K., Klemens B., Solga B., 2019, Challenges of regional development in the context of population ageing. Analysis based on the example of Opolskie voivodeship, Sustainability, 11 (19), 5207. https://doi.org/10.3390/su11195207.
Hellwig Z., 1968, Zastosowanie metody taksonomicznej do typologicznego podziału krajów ze względu na poziom ich rozwoju oraz zasoby i strukturę wykwalifikowanych kadr, Przegląd Statystyczny, 15 (4), 307 – 327.
Holling C.S., 1973, Resilience and stability of ecological systems, Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics, 4, 1 – 23.
Irani M., Rahnamayiezekavat P., 2021, An overview of urban resilience: dimensions, components, and approaches, Acta Scientiarum Polonorum Administratio Locorum, 20 (4), 305 – 322. https://doi.org/10.31648/ASPAL.7054.
Island Press & The Kresge Foundation, 2015, Bounce forward: Urban resilience in the era of climate change. Available from: https://kresge.org [accessed: 15.10.2025].
Jędrzejczak-Gas J., Barska A., Wyrwa J., 2021, Economic development of the European Union in the relation of sustainable development – Taxonomic analysis, Energies, 14 (22), 7488. https://doi.org/10.3390/en14227488.
Kaczmarek K., 2024, Wpływ zmian klimatycznych na bezpieczeństwo, Journal of Modern Science, 4 (58), 410 – 430.
https://doi.org/10.13166/jms/192195.
Klikocka H., Jarosz-Angowska A., Nowak A., Skwaryło-Bednarz B., 2022, Assessment of Poland food security in the context of agricultural production in 2010 – 2020, Agronomy Science, 77 (3), 101 – 122. https://doi.org/10.24326/as.2022.3.8.
Kołodziejczyk-Olczak I., 2014, Zarządzanie pracownikami w dojrzałym wieku. Wyzwania i problemy, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Kukuła K., 2000, Metoda unitaryzacji zerowanej, Wydawnictwo Naukowe PWN.
Meerow S., Stults M., 2016, Comparing conceptualizations of urban climate resilience in theory and practice, Sustainability, 8, 701.
https://doi.org/10.3390/su8070701.
National Development Concept 2050 [Koncepcja Rozwoju Kraju 2050], 2024. Available from: https://www.gov.pl [accessed: 22.04.2025].
National Development Strategy 2020 [Strategia Rozwoju Kraju 2020], 2012. Available from: https://orka.sejm.gov.pl [accessed: 26.11.2025].
National Strategy of Regional Development 2010 – 2020 [Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010 – 2020], 2010. Available from:
https://rbgp.pl [accessed: 22.04.2025].
National Strategy of Regional Development 2030 [Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2030], 2020. Available from: https://www.gov.pl
[accessed: 22.04.2025].
Östh J., Reggiani A., Nijkamp P., 2023, Accessibility, population dynamics and regional economic resilience, [in:] G.C. Pascariu, R. Ţigănaşu, K. Kourtit, P. Nijkamp (eds.), Resilience and regional development. New roadmaps, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, 30 – 50.
https://doi.org/10.4337/9781035314058.00009.
Pascariu G., Banica A., Kourtit K., 2023, Sustainable resilience for smart spatial planning, Applied Spatial Analysis and Policy, 16, 993 – 999.
https://doi.org/10.1007/s12061-023-09515-0.
Pontarollo N., Serpieri C., 2020, A composite policy tool to measure territorial resilience capacity, Socio-Economic Planning Sciences, 70, 100669.
https://doi.org/10.1016/j.seps.2018.11.006.
Poplawski L., Dziekanski P., Danilevica A., Niescior B., 2024, Spatial differentiation of Poland’s voivodeship in the context of linear infrastructure development in 2011 – 2021, Acta logistica, 11 (4), 607 – 707. https://doi.org/10.22306/al.v11i4.569.
Rezvani S.M., Falcão M.J., Komljenovic D., de Almeida N.M., 2023, A systematic literature review on urban resilience enabled with asset and disaster risk management approaches and GIS-based decision support tools, Applied Science, 13 (4), 2223. https://doi.org/10.3390/app13042223.
Rydzewski T., 2023, Demographic development of Polish voivodeship cities in 1999 – 2022, European Research Studies Journal, 26 (3), 764 – 781.
Sánchez A.M., Cuadrado-Roura J.R., 2024, Sectoral-regional resilience and productive specialization: a comparison among the last three crises, The Annals of Regional Science, 73 (1), 61 – 86. https://doi.org/10.1007/s00168-024-01261-6.
Smolińska-Bryza K., Okereke O., Anyebe D., 2025, Regional analysis of socio-economic development: the case of Poland, Sustainability, 17 (5), 1877.
https://doi.org/10.3390/su17051877.
Strahl D. (ed.), 2006, Metody oceny rozwoju regionalnego, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław.
Tomaszek A., 2020, Starzejące się społeczeństwo jako wyzwanie społeczne Polski w perspektywie kilkudziesięciu lat, [in:] N. Laurisz (ed.), Wyzwania i problemy społeczne początku XXI wieku, Fundacja Gospodarki i Administracji Publicznej, Kraków, 58 – 73.
Trippl M., Fastenrath S., Isaksen A., 2024, Rethinking regional economic resilience: Preconditions and processes shaping transformative resilience, European Urban and Regional Studies, 31 (2), 101 – 115. https://doi.org/10.1177/09697764231172326.
Zagórowska A., 2023, Starzenie się ludności oraz aktywność zawodowa osób starszych wyzwaniem dla polityki regionalnej, [in:] B. Solga (ed.), Migracje i rozwój regionu, Materials from the II Demographic Congress, part 7, Rządowa Rada Ludnościowa, Warszawa.
Zambrano-Medina Y.G. et al., 2024, The impact of climate change on crop productivity and adaptation and mitigation strategies in agriculture,
[in:] S. Kanga, S.K. Singh, K. Shevkani, V. Pathak, B. Sajan (eds.), Transforming agricultural management for a sustainable future. Climate change and machine learning perspectives, Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-63430-7_1.