|
Ilona Morawska
Miasto, wieś i chaos? Zmiany w planowaniu przestrzennym oczami nauki i praktyki City, village, and chaos? Changes in spatial planning through the eyes of science and practice Urban Development Issues, vol. 76, 134 – 144. https://doi.org/10.51733/udi.2025.76.11
Słowa kluczowe: planowanie przestrzenne, reforma planowania przestrzennego, samorząd terytorialny
Keywords: spatial planning, spatial planning reform, local government |
ABSTRAKT
Silne przemiany społeczno-gospodarcze, konieczność dostosowania się do przepisów obowiązujących w krajach Unii Europejskiej oraz rosnące potrzeby i wymagania współczesnego świata po raz kolejny stawiają nas u progu rewolucji planistycznej. Celem artykułu jest analiza wybranych aspektów reformy planistycznej w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem trudności napotykanych przez samorządy gminne. W tekście omówiono główne wyzwania związane z wdrażaniem nowych regulacji oraz wskazano na systemowe ułomności planowania przestrzennego, które były przedmiotem krytyki w środowisku naukowym. Artykuł prezentuje różnorodne podejścia badaczy do wcześniejszych problemów planistycznych i konfrontuje je z praktycznymi, współczesnymi doświadczeniami gmin. Analiza opiera się na przeglądzie literatury przedmiotu oraz wybranych danych empirycznych, stanowiąc przyczynek do dalszej dyskusji nad kierunkiem reformy planowania przestrzennego w Polsce.
Silne przemiany społeczno-gospodarcze, konieczność dostosowania się do przepisów obowiązujących w krajach Unii Europejskiej oraz rosnące potrzeby i wymagania współczesnego świata po raz kolejny stawiają nas u progu rewolucji planistycznej. Celem artykułu jest analiza wybranych aspektów reformy planistycznej w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem trudności napotykanych przez samorządy gminne. W tekście omówiono główne wyzwania związane z wdrażaniem nowych regulacji oraz wskazano na systemowe ułomności planowania przestrzennego, które były przedmiotem krytyki w środowisku naukowym. Artykuł prezentuje różnorodne podejścia badaczy do wcześniejszych problemów planistycznych i konfrontuje je z praktycznymi, współczesnymi doświadczeniami gmin. Analiza opiera się na przeglądzie literatury przedmiotu oraz wybranych danych empirycznych, stanowiąc przyczynek do dalszej dyskusji nad kierunkiem reformy planowania przestrzennego w Polsce.
ABSTRACT
Strong socio-economic transformations, the need to comply with regulations in European Union countries, and the increasing demands and requirements of the modern world once again place us on the threshold of a planning revolution. The aim of the article is to analyze selected aspects of the planning reform in Poland, with particular emphasis on the difficulties encountered by municipal governments. The text discusses the main challenges related to the implementation of new regulations and points to systemic shortcomings in spatial planning that have been criticized in the scientific community. The article presents various approaches of researchers to earlier planning problems, confronting them with practical, contemporary experiences of municipalities. The analysis is based on a review of the subject literature and selected empirical data, serving as a contribution to further discussion on the direction of spatial planning reform in Poland.
Strong socio-economic transformations, the need to comply with regulations in European Union countries, and the increasing demands and requirements of the modern world once again place us on the threshold of a planning revolution. The aim of the article is to analyze selected aspects of the planning reform in Poland, with particular emphasis on the difficulties encountered by municipal governments. The text discusses the main challenges related to the implementation of new regulations and points to systemic shortcomings in spatial planning that have been criticized in the scientific community. The article presents various approaches of researchers to earlier planning problems, confronting them with practical, contemporary experiences of municipalities. The analysis is based on a review of the subject literature and selected empirical data, serving as a contribution to further discussion on the direction of spatial planning reform in Poland.
REFERENCES
Bednarek-Szczepańska M., 2024, Kwestionowanie ustaleń planistycznych poprzez składanie uwag do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego obszarów wiejskich w Polsce, „Wieś i Rolnictwo”, 2 (203), 119 – 148. https://doi.org/10.53098/wir.2024.2.203/06.
Brzezińska-Rawa A., 2025, Ewolucja aksjologii prawa planowania i zagospodarowania przestrzennego. Kilka refleksji na tle art. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, „Przegląd Prawa Administracyjnego”, 9, 11 – 23. http://dx.doi.org/10.17951/ppa.2025.9.11-23.
Brzeziński C., 2013, Wybrane problemy planowania przestrzennego w Polsce, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica”, 289, 105 – 114.
Gzell S., 2020, Urbanistyka XXI wieku, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Jendrośka J., 2022, Projektowane zmiany w regulacji prawnej planowania przestrzennego w Polsce w świetle Europejskiego Zielonego Ładu, „Samorząd Terytorialny”, 7 – 8, 42 – 56.
Kamiński Z.J., 2023, Planowanie przestrzenne – retrospekcja na stulecie TUP, „Builder”, 310 (5), 23 – 25. https://doi.org/10.5604/01.3001.0016.3080.
Kolipiński B., 2014, Planowanie przestrzenne w Polsce w minionym 25-leciu, „Mazowsze. Studia Regionalne”, 15, 109 – 118.
Nowakowski M., Bańkowska M., 2010, Sto lat planowania przestrzeni polskich miast (1910 – 2010), Wydawnictwo Politechniki Warszawskiej, Warszawa.
Parysek J.J., 2008, Polityka regionalna i planowanie regionalne w Polsce, „Biuletyn KPZK PAN”, 237, 9 – 35.
Pelczar S., 2024, Problematyka art. 58 Ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw, „Zeszyt Prawniczy UAM”, 14, 97 – 107. https://doi.org/10.14746/zpuam.2024.14.8.
Pilarz K., 2025, Planowanie przestrzenne w Polsce w latach 1945 – 1989, „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem”, 46 (1), 121 – 136.
https://doi.org/10.19195/2300-7249.46.1.7.
Piotrowska L., 2021, Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Ewolucja systemu, Wydawnictwo Novae Res, Gdynia.
Serafin A., Nadolny A., 2023, Wpływ nowelizacji ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym na trwające procedury planistyczne na przykładzie gminy Suchy Las, „Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Architektura, Urbanistyka, Architektura Wnętrz”, 15, 225 – 240.
https://doi.org/10.21008/j.2658-2619.2023.15.12.
Sosnowski P., 2024, Problemy ochrony przestrzeni w Polsce – wybrane zagadnienia, „Studia Prawnoustrojowe”, 63, 417 – 430.
https://doi.org/10.31648/sp.9114.
Szewczyk M., 2013, Wolność budowlana i zasada zabudowy planowej, „Przegląd Budowlany”, 6, 23 – 28.
Wejchert K., 1984, Elementy kompozycji urbanistycznej, Wydawnictwo Arkady, Warszawa.
Wich U., 1976, Rozwój planowania przestrzennego w Polsce, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio H. Oeconomia”, 10 (5), 59 – 72.
Woźniak M., 2021, Konstrukcja prawna planowania przestrzennego w Polsce w latach 1945 – 1989, „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem”, 43 (3), 141 – 153. https://doi.org/10.19195/2300-7249.43.3.11.
Zachariasz I., 2010, Planowanie zabudowy miast w latach 1928 – 1939. Aspekty prawne, „Czasopismo Prawno-Historyczne”, 62 (1), 323–344.
https://doi.org/10.14746/cph.2010.1.15.
Ziobrowski Z., 2007, Gospodarowanie przestrzenią w Polsce w świetle spójności z Unią Europejską – uwarunkowania, kierunki zmian, „Problemy Rozwoju Miast”, 1 – 2, 5 – 26.
Akty prawne
Dyrektywa 2007/2/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 marca 2007 r. w sprawie ustanowienia infrastruktury informacji przestrzennej we Wspólnocie Europejskiej (INSPIRE) (Dz.U. UE z 2007 r. nr 108, poz. 1).
Ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym (Dz.U. z 1961 r. nr 7, poz. 47).
Ustawa z dnia 12 lipca 1984 r. o planowaniu przestrzennym (Dz.U. z 1984 r. nr 35, poz. 185).
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – prawo budowlane (Dz.U. z 1994 r. nr 89, poz. 414).
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 1994 r. nr 89, poz. 415).
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2003 r. nr 80, poz. 713).
Ustawa z dnia 4 marca 2010 r. o infrastrukturze informacji przestrzennej (Dz.U. z 2010 r. nr 76, poz. 489).
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 1688).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli (Dz.U. z 1928 r. nr 23, poz. 202).
Dekret z dnia 2 kwietnia 1946 r. o planowym zagospodarowaniu przestrzennym kraju (Dz.U. z 1946 r. nr 16, poz. 109).