|
Bartłomiej Sroka, Ewa Szymczyk, Wojciech Jarczewski, Kinga Racoń-Leja, Michael Peterek, Antonia Milbert
Shrinkage in post-socialist medium-sized cities in Germany and Poland Kurczenie się średnich miast postsocjalistycznych w Niemczech i Polsce Urban Development Issues, vol. 76, https://doi.org/10.51733/udi.2025.76.13
Keywords: shrinking cities, governance, urban policy, urban renewal, urban development
Słowa kluczowe: kurczące się miasta, zarządzanie, polityka miejska, rewitalizacja miast, rozwój miast |
ABSTRACT
A comparison of urban renewal strategies in Germany and Poland examines the IBA Saxony-Anhalt and the Polish MRM pilot programs. Promotion of participatory governance through competitive mechanisms occurred in both cases, while conceptual frameworks, territorial coverage, and financing showed large differences. The IBA benefited from a comprehensive policy framework – Stadtumbau Ost – and substantial funding, enabling coordinated, long-term interventions in structurally challenged cities. The MRM showed gaps in criteria and funding and would be strengthened by clearer rules and a wider policy context. The paper finds that while both programs introduced new municipal action plans-INSEK and GPR respectively-the German approach more effectively integrated cross-sectoral policies and promoted shrinkage-aware governance. The IBA’s ability to foster inter-municipal cooperation, develop knowledge institutions, and implement holistic strategies underlines the importance of robust governance, long-term vision, and context-sensitive planning in tackling urban shrinkage. By contrast, the Polish experience reflects a pre-IBA logic, where renewal efforts remained confined to symbolic inner-city interventions. Ultimately, the comparison reveals that addressing urban decline requires more than procedural innovation; it demands a paradigm shift in urban policy-one that recognizes shrinkage as a legitimate and manageable condition.
A comparison of urban renewal strategies in Germany and Poland examines the IBA Saxony-Anhalt and the Polish MRM pilot programs. Promotion of participatory governance through competitive mechanisms occurred in both cases, while conceptual frameworks, territorial coverage, and financing showed large differences. The IBA benefited from a comprehensive policy framework – Stadtumbau Ost – and substantial funding, enabling coordinated, long-term interventions in structurally challenged cities. The MRM showed gaps in criteria and funding and would be strengthened by clearer rules and a wider policy context. The paper finds that while both programs introduced new municipal action plans-INSEK and GPR respectively-the German approach more effectively integrated cross-sectoral policies and promoted shrinkage-aware governance. The IBA’s ability to foster inter-municipal cooperation, develop knowledge institutions, and implement holistic strategies underlines the importance of robust governance, long-term vision, and context-sensitive planning in tackling urban shrinkage. By contrast, the Polish experience reflects a pre-IBA logic, where renewal efforts remained confined to symbolic inner-city interventions. Ultimately, the comparison reveals that addressing urban decline requires more than procedural innovation; it demands a paradigm shift in urban policy-one that recognizes shrinkage as a legitimate and manageable condition.
ABSTRAKT
Porównanie strategii rewitalizacji miast w Niemczech i Polsce obejmuje analizę programów pilotażowych IBA Saksonia-Anhalt oraz MRM w Polsce. W obu przypadkach promowano partycypacyjne zarządzanie poprzez mechanizmy konkurencyjne, natomiast zaobserwowano duże różnice w zakresie ram koncepcyjnych, zasięgu terytorialnego i finansowania. Program IBA korzystał z kompleksowych ram politycznych – Stadtumbau Ost – oraz znacznych środków finansowych, co umożliwiło skoordynowane, długoterminowe interwencje w miastach borykających się z problemami strukturalnymi. W programie MRM wykryto luki w kryteriach i finansowaniu, które można by wyeliminować poprzez wprowadzenie jaśniejszych zasad i szerszego kontekstu politycznego. W dokumencie stwierdzono, że chociaż w ramach obu programów wprowadzono nowe miejskie plany działania – odpowiednio INSEK i GPR – to niemieckie podejście skuteczniej integrowało polityki międzysektorowe i promowało zarządzanie uwzględniające kurczenie się obszarów. Zdolność IBA do wspierania współpracy międzygminnej, rozwijania instytucji naukowych i wdrażania holistycznych strategii podkreśla znaczenie solidnego zarządzania, długoterminowej wizji i planowania uwzględniającego kontekst w walce z kurczeniem się miast. Natomiast doświadczenia Polski odzwierciedlają logikę sprzed powstania IBA, gdy działania na rzecz odnowy ograniczały się do symbolicznych interwencji w centrach miast. Ostatecznie porównanie to pokazuje, że przeciwdziałanie upadkowi miast wymaga czegoś więcej niż tylko innowacji proceduralnych; konieczna jest zmiana paradygmatu w zakresie polityki miejskiej, która traktuje kurczenie się miast jako zjawisko uzasadnione i możliwe do opanowania.
Słowa kluczowe: kurczące się miasta, zarządzanie, polityka miejska, rewitalizacja miast, rozwój miast
Porównanie strategii rewitalizacji miast w Niemczech i Polsce obejmuje analizę programów pilotażowych IBA Saksonia-Anhalt oraz MRM w Polsce. W obu przypadkach promowano partycypacyjne zarządzanie poprzez mechanizmy konkurencyjne, natomiast zaobserwowano duże różnice w zakresie ram koncepcyjnych, zasięgu terytorialnego i finansowania. Program IBA korzystał z kompleksowych ram politycznych – Stadtumbau Ost – oraz znacznych środków finansowych, co umożliwiło skoordynowane, długoterminowe interwencje w miastach borykających się z problemami strukturalnymi. W programie MRM wykryto luki w kryteriach i finansowaniu, które można by wyeliminować poprzez wprowadzenie jaśniejszych zasad i szerszego kontekstu politycznego. W dokumencie stwierdzono, że chociaż w ramach obu programów wprowadzono nowe miejskie plany działania – odpowiednio INSEK i GPR – to niemieckie podejście skuteczniej integrowało polityki międzysektorowe i promowało zarządzanie uwzględniające kurczenie się obszarów. Zdolność IBA do wspierania współpracy międzygminnej, rozwijania instytucji naukowych i wdrażania holistycznych strategii podkreśla znaczenie solidnego zarządzania, długoterminowej wizji i planowania uwzględniającego kontekst w walce z kurczeniem się miast. Natomiast doświadczenia Polski odzwierciedlają logikę sprzed powstania IBA, gdy działania na rzecz odnowy ograniczały się do symbolicznych interwencji w centrach miast. Ostatecznie porównanie to pokazuje, że przeciwdziałanie upadkowi miast wymaga czegoś więcej niż tylko innowacji proceduralnych; konieczna jest zmiana paradygmatu w zakresie polityki miejskiej, która traktuje kurczenie się miast jako zjawisko uzasadnione i możliwe do opanowania.
Słowa kluczowe: kurczące się miasta, zarządzanie, polityka miejska, rewitalizacja miast, rozwój miast
REFERENCES
Audirac I., 2010, Long waves of industrial change and urban restructuring in the South and North: Latin America in the second phase of globalization, [in:] I. Audirac, J. Arroyo Alejandre (eds.), Shrinking cities South/North, University of Guadalajara, UCLA Program on Mexico, Juan Pablos Editor, 69–94.
Bauer U.C., 2011, Weniger ist Zukunft: Ein Rückblick auf die „Internationale Bauausstellung Stadtumbau Sachsen-Anhalt 2010”, Standort, 35, 2–5.
https://doi.org/10.1007/s00548-011-0158-0.
BBSR (Bundesinstitut für Bau-, Stadt- und Raumforschung), 2017, Gemeinsame Evaluierung der Programme Stadtumbau Ost und Stadtumbau West, Bonn. Available from: https://www.bbsr.bund.de [accessed: 20.06.2023].
Bernt M., Haase A., Großmann K., Cocks M., Couch C., Cortese C., Krzysztofik R., 2014, How does (n’t) urban shrinkage get onto the agenda? Experiences from Leipzig, Liverpool, Genoa and Bytom, International Journal of Urban and Regional Research, 38 (5), 1749–1766. https://doi.org/10.1111/1468-2427.12101.
BMVBS (Bundesministerium für Verkehr, Bau und Stadtentwicklung), 2012, Bund-Länder-Bericht zum Programm Stadtumbau Ost, Bundesamt für Bauwesen und Raumordnung, Bonn. Available from: https://www.staedtebaufoerderung.info [accessed: 18.12.2025].
Bontje M., 2004, Facing the challenge of shrinking cities in East Germany: The case of Leipzig, GeoJournal, 61 (1), 13–21. Available from: http://www.jstor.org/stable/41147910 [accessed: 17.07.2023].
Brückner H., 2007, Die IBA-Evaluierung in Sachsen-Anhalt, [in:] T. Weith (ed.), Stadtumbau erfolgreich evaluieren, Waxmann Verlag, Münster–New York–München–Berlin, 161–178.
Cattaneo C., D’Alisa G., Kallis G., Zografos C., 2012, Degrowth futures and democracy, Futures, 44 (6), 515–523. https://doi.org/10.1016/j.futures.2012.03.012.
Couch C., 1990, Urban renewal: Theory and practice, Macmillan Education, London.
Döringer S., Uchiyama Y., Penker M., Kohsaka R., 2019, A meta-analysis of shrinking cities in Europe and Japan. Towards an integrative research agenda, European Planning Studies, 28 (9), 1693–1712. https://doi.org/10.1080/09654313.2019.1604635.
Ganser K., 1997, Aufstieg und Fall städtischer Regionen, [in:] T. Krämer-Badoni, W. Petrowsky (eds.), Das Verschwinden der Städte. Documentation des 16. Bremer Wissenschaftsforum der Universität Bremen, 7–12.
Gatzweiler H.P., Meyer K., Milbert A., 2003, Schrumpfende Städte in Deutschland? Fakten und Trends, Informationen zur Raumentwicklung, 10 (11), 557–574.
Geipel K., Kowa G., 2010, IBA Stadtumbau Sachsen-Anhalt, Bauwelt, 17 (18), 20–38.
Göddecke-Stellmann J., 2016, Jede Maßnahme ist anders – Nutzen und Grenzen quantitativer Daten für das Monitoring der Städtebauförderung, Informationen zur Raumentwicklung, 1, 17–28.
Göddecke-Stellmann J., Wagener T., 2009, Städtebauförderung – Investitionen für die Zukunft der Städte, Informationen zur Raumentwicklung, 3/4, 181–192.
Grelak U., Pasternack P., 2015, Bildung als Chance der schrumpfenden Peripherie. Die IBA „Stadtumbau Sachsen-Anhalt 2010”: Abschied vom Wachstum, außer der Bildung, Planung neu denken online, 1. Available from: https://orlis.difu.de/handle/difu/225160 [accessed: 22.06.2024].
Großmann K., Bontje M., Haase A., Mykhnenko V., 2013, Shrinking cities: Notes for the further research agenda, Cities, 35, 221–225.
https://doi.org/10.1016/j.cities.2013.07.007.
Heinrich A.J., 2013, Urban Governance im Stadtumbau ostdeutscher Mittelstädte: Governance-Muster im Stadtumbau am Beispiel der IBA-Städte Bernburg und Weissenfels, disP – The Planning Review, 49 (1), 29–43. https://doi.org/10.1080/02513625.2013.799855.
Hollander et al., 2009
Hospers G.J., 2014, Policy responses to urban shrinkage: From growth thinking to civic engagement, European Planning Studies, 22 (7), 1507–1523. https://doi.org/10.1080/09654313.2013.793655.
IBA, 2010, Less is future: 19 cities, 19 themes, Catalogue for the final presentation of the International Building Exhibition Urban Redevelopment Saxony-Anhalt 2010, Ministry of Regional Development and Transportation, Jovis Verlag, Berlin.
Jadach-Sepioło A., Kułaczkowska A., Mróz A. (eds.), 2018, Rewitalizacja w praktyce. Modele rozwiązań jako rezultaty konkursu Modelowa Rewitalizacja Miast i pilotaży w zakresie rewitalizacji, Krajowy Instytut Polityki Przestrzennej i Mieszkalnictwa, Warszawa.
Jarczewski W., Kułaczkowska E. (eds.), 2019, Rewitalizacja. Raport o stanie polskich miast, Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Kraków–Warszawa.
Kerschner C., 2010, Economic de-growth vs. steady-state economy, Journal of Cleaner Production, 18 (6), 544–551. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2009.10.019.
Kil W., 2004, Luxus der Leere. Vom schwierigen Rückzug aus der Wachstumswelt, Müller und Bergmann, Wuppertal.
Kułaczkowska A., 2018, Wsparcie samorządów w programowaniu i realizacji rewitalizacji. Raport z dotychczasowych działań[1] [BS2] , Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju, Warszawa.
Martinez-Fernandez C., Audirac I., Fol S., Cunningham-Sabot E., 2012, Shrinking cities: Urban challenges of globalization, International Journal of Urban and Regional Research, 36 (2), 213–225. https://doi.org/10.1111/j.1468-2427.2011.01092.x.
Martinez-Fernandez C., Weyman T., Fol S., Audirac I., Cunningham-Sabot E., Wiechmann T., Yahagi H., 2016, Shrinking cities in Australia, Japan, Europe and the USA: From a global process to local policy responses, Progress in Planning, 105, 1–48. https://doi.org/10.1016/j.progress.2014.10.001.
Ministry of Investment and Development [Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju], 2015, Regulamin konkursu dotacji Modelowa Rewitalizacja Miast. Available from: https://www.popt.gov.pl [accessed: 23.06.2023].
National Urban Policy 2023 [Krajowa Polityka Miejska 2023]. Available from: https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl [accessed: 20.01.2024].
Nelle A., Grossmann K., Hasse D., Kabisch S., Rink D., Wolff M., 2017, Urban shrinkage in Germany: An entangled web of conditions, debates and policies, Cities, 69, 116–123. https://doi.org/10.1016/j.cities.2017.02.006.
Oswalt P. (ed.), 2006, Shrinking cities, vol. 2: Interventions, Hatje Cantz, Berlin.
Pallagst K. et al. (ed.), 2009, The future of shrinking cities – problems, patterns and strategies of urban transformation in a global context, Institute of Urban and Regional Development, Berkeley.
Pallagst K., Fleschurz R., Nothof S., Uemura T., 2021, Shrinking cities: Implications for planning cultures?, Urban Studies, 58 (1), 164–181. https://doi.org/10.1177/0042098019885549.
Pallagst K., Fleschurz R., Said S., 2017, What drives planning in a shrinking city? Tales from two German and two American cases, The Town Planning Review, 88 (1), 15–28. https://doi.org/10.3828/tpr.2017.3.
Pallagst K., Wiechmann T., 2005, Shrinking smart – städtische Schrumpfungsprozesse in den USA, [in:] N. Gestring, H. Glasauer, Ch. Hannemann, W. Petrowsky, J. Pohlan (eds.), Jahrbuch StadtRegion 2004/05. Schwerpunkt: Schrumpfende Städte, VS Verlag fuer Sozialwissenschaften, Wiesbaden, 105–127.
Pfeiffer U., Simons H., Porsch L., 2001, Wohnungswirtschaftlicher Strukturwandel in den neuen Bundesländern, Fraunhofer IRB Verlag, Stuttgart.
Raco M., 2020, Governance, Urban, International Encyclopedia of Human Geography, 253–258. https://doi.org/10.1016/b978-0-08-102295-5.10650-x.
Rink D., Couch C., Haase A., Krzysztofik R., Nadolu B., Rumpel P., 2014, The governance of urban shrinkage in cities of post-socialist Europe: policies, strategies and actors, Urban Research & Practice, 7 (3), 258–277. https://doi.org/10.1080/17535069.2014.966511.
Rink D., Haase A., Bernt M., Grossman K., 2010, Shrink smart: The governance of shrinkage within a European context research, Context Research Brief No. 1, Addressing Urban Shrinkage Across Europe – Challenges and Prospect.
Rink D., Rumpel P., Slach O., Cortese C., Violante A., Calza Bini P., Haase A., Mykhnenko V., Nadolu B., Couch C., Cocks M., Krzysztofik R., 2012, Governance of shrinkage – Lessons learnt from analysis for urban planning and policy, EU 7 FP project Shrink Smart, work package 7.
Shay A.A., 2012, The contemporary International Building Exhibition (IBA): Innovative regeneration strategies in Germany, Massachusetts Institute of Technology. http://hdl.handle.net/1721.1/73709.
Sroka B., 2021, Dychotomia procesu urbanizacji, czyli rozlewanie miast kurczących się w kontekście systemu planowania przestrzennego, Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Kraków–Warszawa.
Statistics Poland [GUS], 2023, Demographic foresight 2014–2050. Available from: https://stat.gov.pl [accessed: 10.10.2023].
Stryjakiewicz T., Jaroszewska E., 2016, The process of shrinkage as a challenge to urban governance, Quaestiones Geographicae, 35 (2), 27–37. https://doi.org/10.1515/quageo-2016-0013.
Szymczyk E., Bukowski M., 2023, Identification of shrinking cities in Poland using a multi-criterion indicator, Przegląd Geograficzny, 95 (4), 447–473. https://doi.org/10.7163/PrzG.2023.4.5.
Śleszyński P., 2017, Wyznaczenie i typologia miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze, Przegląd Geograficzny, 89 (4), 565–593. https://doi.org/10.7163/PrzG.2017.4.3.
Śleszyński P., 2019, Aktualizacja delimitacji miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze (powiększających dystans rozwojowy), Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN.
Tillner S., 2011, Impulsgeber für andere Regionen, Sachsen-Anhalt: ein Modell?, [in:] M. Schrenk et al. (eds.), REAL CORP conference proceedings. Change for stability. Lifecycles of cities and regions. The role and possibilities of foresighted planning in transformation processes, 16th International Conference on Urban Planning, Regional Development and Information Society, 18–20 May 2011, 437–446.
Tillner S., 2012, Providing impulses for other regions, Saxony-Anhalt: a model?, 48th ISOCARP Congress 2012. Available from: https://www.isocarp.net [accessed: 12.03.2024].
Turok I., Mykhnenko V., 2007, The trajectories of European cities, 1960–2005, Cities, 24 (3), 165–182. https://doi.org/10.1016/j.cities.2007.01.007.
Urban Renewal Act [Ustawa o rewitalizacji], 2015, Dz.U. z 2015 r. poz. 1777.
Wang Y., Fukuda H., 2019, Sustainable urban regeneration for shrinking cities: A case from Japan, Sustainability, 11 (5), 1505. https://doi.org/10.3390/su11051505.
Wiechmann T., 2008, Errors expected – Aligning urban strategy with demographic uncertainty in shrinking cities, International Planning Studies, 13 (4), 431–446. https://doi.org/10.1080/13563470802519097.
Wiechmann T., Bontje M., 2015, Responding to tough times: Policy and planning strategies in shrinking cities, European Planning Studies, 23 (1), 1–11. https://doi.org/10.1080/09654313.2013.820077.
Wolff M., Wiechmann T., 2017, Urban growth and decline: Europe’s shrinking cities in a comparative perspective 1990–2010, European Urban and Regional Studies, 25 (2), 122–139. https://doi.org/10.1177/0969776417694680.
Ziółkowska M., Kudłacz K., 2020, Rewitalizacja w miastach tracących funkcje społeczno-gospodarcze – przegląd działań, Urban Development Issues, 67, 37–44. https://doi.org/10.2478/udi-2020-0032.