|
Dariusz Mikołajczyk
Bilansowanie terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową w planie ogólnym gminy – pierwsze doświadczenia Balancing areas designated for residential development in the Municipality’s General Plan – first experiences Urban Development Issues, vol. 76, https://doi.org/10.51733/udi.2025.76.16
Słowa kluczowe: reforma planowania przestrzennego, ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, plan ogólny gminy, bilansowanie terenów, chłonność demograficzna
Keywords:: spatial planning reform, Act on Spatial Planning and Development, general plan, land balance, population absorption capacity |
ABSTRAKT
Nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z września 2023 r. przyniosła zasadnicze zmiany w systemie planowania przestrzennego na szczeblu lokalnym. W miejsce studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy wprowadzony został plan ogólny gminy w randze aktu prawa miejscowego. Wśród głównych celów przyświecających reformie wskazano na konieczność ograniczenia dalszego niekontrolowanego rozlewania się zabudowy i tym samym zmniejszenia nadmiarowej podaży gruntów budowlanych w Polsce. Jednym z kluczowych założeń reformy, warunkujących poprawę obecnego stanu polskiej przestrzeni, ma być zaproponowana przez ustawodawcę nowa formuła bilansowania terenów mieszkaniowych w planie ogólnym gminy.
Celem artykułu jest identyfikacja stosowanych podejść przy sporządzaniu pierwszych projektów planów ogólnych gmin na przykładzie wybranych gmin Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.
W artykule odwołano się również do dotychczasowych doświadczeń związanych z bilansowaniem terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową..
Nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z września 2023 r. przyniosła zasadnicze zmiany w systemie planowania przestrzennego na szczeblu lokalnym. W miejsce studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy wprowadzony został plan ogólny gminy w randze aktu prawa miejscowego. Wśród głównych celów przyświecających reformie wskazano na konieczność ograniczenia dalszego niekontrolowanego rozlewania się zabudowy i tym samym zmniejszenia nadmiarowej podaży gruntów budowlanych w Polsce. Jednym z kluczowych założeń reformy, warunkujących poprawę obecnego stanu polskiej przestrzeni, ma być zaproponowana przez ustawodawcę nowa formuła bilansowania terenów mieszkaniowych w planie ogólnym gminy.
Celem artykułu jest identyfikacja stosowanych podejść przy sporządzaniu pierwszych projektów planów ogólnych gmin na przykładzie wybranych gmin Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.
W artykule odwołano się również do dotychczasowych doświadczeń związanych z bilansowaniem terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową..
ABSTRACT
The amendment to the Act on Spatial Planning and Development of September 2023 introduced fundamental changes to the local spatial planning system in Poland. The municipal document called study of land use conditions and directions was replaced by the municipal general plan, now adopted as an act of local law. The key objective of the reform was the need to curb further uncontrolled urban sprawl, and, consequently, to reduce the excessive supply of land for construction in Poland. One of the core assumptions of the reform, intended to improve the current state of spatial development in Poland, is a new formula for balancing residential areas in the general plan proposed by the legislator.
The aim of this article is to identify the approaches applied in the preparation of the first drafts of general plans, based on selected municipalities of the Upper Silesian–Zagłębie Metropolis. The article also refers to previous experiences related to the allocation and balancing of land for residential purposes.
The amendment to the Act on Spatial Planning and Development of September 2023 introduced fundamental changes to the local spatial planning system in Poland. The municipal document called study of land use conditions and directions was replaced by the municipal general plan, now adopted as an act of local law. The key objective of the reform was the need to curb further uncontrolled urban sprawl, and, consequently, to reduce the excessive supply of land for construction in Poland. One of the core assumptions of the reform, intended to improve the current state of spatial development in Poland, is a new formula for balancing residential areas in the general plan proposed by the legislator.
The aim of this article is to identify the approaches applied in the preparation of the first drafts of general plans, based on selected municipalities of the Upper Silesian–Zagłębie Metropolis. The article also refers to previous experiences related to the allocation and balancing of land for residential purposes.
REFERENCES
Dziedzic-Bukowska J., Oryl M., Ciesielski M., Churski P., Ciesiółka P., Fogel A., Giedych R., Kukulska-Kozieł A., Kołsut B., Mikuła Ł., Rogatka K., Tomczak A.A., Warsza R., Blaszke M., Nowak M.J., 2025, Plany ogólne: wybrane problemy dotyczące uchwalania i sporządzania, Reflection Paper, KPZK PAN, 11, 1-14.
Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, 2014, Raport o ekonomicznych stratach i społecznych kosztach niekontrolowanej urbanizacji w Polsce, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Warszawa.
Jończak R., Pancewicz Ł., Synowiec G., Baczewska J., Kosiorek-Pierzgała E., Rustecka-Banach R., Szadujkis J., 2023, Bilansowanie terenów przeznaczonych pod zabudowę na potrzeby studium – jak gospodarować przestrzenią w gminie?, Wyd. Departament Planowania Przestrzennego, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Warszawa, ISBN: 978-83-966884-4-6.
Kowalewski A., Markowski T., Śleszyński P., 2018, Studia nad chaosem przestrzennym, [w:] Studia KPZK PAN, 182, 1-3.
Kowalewski A., 2019, Gospodarka przestrzenna: kryzys: źródła, straty, drogi wyjścia, Analiza CELowa - Centrum Ekspertyzy Lokalnej, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej, Warszawa.
Kowalewski A., Markowski T., Śleszyński P., 2020, Kryzys Polskiej Przestrzeni. Źródła, skutki i kierunki działań naprawczych, KPZK PAN, Warszawa.
Maliszewski C., 2020, Analiza potrzeb i możliwości rozwoju gminy – efektywność w przeciwdziałaniu eksuburbanizacji, Studia Miejskie, 33, 79–98, DOI: https://doi.org/10.25167/sm.942.
Maliszewski C., 2021, Porównanie sposobów bilansowania terenów przeznaczonych pod zabudowę na przykładzie podwarszawskiej gminy Kobyłka, Urban Development Issues, 72, Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Kraków, 104 – 117, DOI: https://doi.org/10.51733/udi.2023.74.04.
Matuszko, A.; Mikołajczyk, D.; Nowak, K.; Bąk, A., 2033, Bilans i chłonność demograficzna terenów mieszkaniowych Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii; Zeszyty Metropolitalne, Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Kraków – Warszawa, ISBN 978-83-65105-94-3.
Matuszko A., Mikołajczyk D., 2021, Tereny mieszkaniowe w strukturze funkcjonalno-przestrzennej Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii w świetle analizy studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin GZM, Urban Development Issues, 72, 5–17, DOI: https://doi.org/10.51733/udi.2021.72.01.
Matuszko A., Zastawniak B., 2020, Zasady sporządzania bilansu terenów przeznaczanych pod zabudowę, Urban Development Issues, 66, 135–142, DOI: https://doi.org/10.2478/udi-2020-0017.
Matuszko A., Zastawniak B., 2020, Obliczanie zapotrzebowania na nowe tereny rozwojowe w toku sporządzania bilansu terenów – propozycje i wskazania, Urban Development Issues, volume 67, 85–95, DOI: https://doi.org/10.2478/udi-2020–0037.
Nowak M.J., Śleszyński P., Brzezińska-Rawa A., Ciesielski M., Feltynowski M., Fogel A., Goździewicz-Biechońska J., Kukulska-Kozieł A., Leszczyński M., Rokicka-Murszewska K., Tomczak A.A., Warsza R., Blaszke M., 2023, Kluczowe wyzwania wynikające z nowelizacji ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw z dnia 24 lipca 2023 r., Reflection Paper, Biuletyn KPZK PAN, 280, 5-34.
Odolecka A., 2020, Analiza potrzeb i możliwości rozwoju gminy – różnice metodyczne a wyniki analiz na wybranych przykładach, w ujęciu praktycznym i prawnym, Urban Development Issues, vol. 68(1), 121–130, DOI: https://doi.org/10.51733/udi.2020.68.11.
Rek A., Kowalski R., 2018, Wpływ lokalnej polityki przestrzennej na rozwój terenów mieszkaniowych – studium przypadku gminy Aleksandrów Łódzki, [w:] Space-Society-Economy, 26, 65-84.
Siekierski M., 2023, Metody sporządzania analizy chłonności terenów przeznaczonych w miejscowych planach pod zabudowę dla potrzeb bilansu terenów przeznaczonych pod zabudowę, wynikającego ze studiów gmin, Przestrzeń/Urbanistyka/Architektura, 1, 105–113, DOI: https://doi.org./10.37705/PUA/1/2023/07.
Szpura A., 2020, Bilansowanie terenów pod zabudowę – praktyka sporządzania, Urban Development Issues, 66, 123–133, DOI: 10.2478/udi-2020-0016.
Śleszyński P., Komornicki T., Deręgowska A., Zielińska B., 2015, Analiza stanu i uwarunkowań prac planistycznych w gminach w 2013 roku. Synteza, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN na zlecenie Ministerstwa Inwestycji i Rozwoju, Warszawa.
Śleszyński P., Deręgowska A., Kubiak Ł., Sudra P., Zielińska B., 2018, Analiza stanu i uwarunkowań prac planistycznych w gminach w 2017 roku, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN na zlecenie Ministerstwa Inwestycji i Rozwoju, Warszawa.
Śleszyński P., Stępniak M., Mazurek D., 2018, Oszacowanie skutków presji inwestycyjnej i nadpodaży gruntów budowlanych w strefie podmiejskiej Warszawy na przykładzie gmin pasma zachodniego, Przegląd Geograficzny, 90, 2, 209–240.
Uszkur A., 2022, Obszar o w pełni wykształconej zwartej strukturze funkcjonalno-przestrzennej w świetle obowiązujących i nowelizowanych przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, Studia Miejskie, 44, 71-87, DOI: https://doi.org/10.25167/sm.4841.
Warsza R., 2023, Plan ogólny a wyzwania rozwoju społeczno-gospodarczego najbliższych dekad, Reflection Paper, Biuletyn KPZK PAN, 280, 35–45.
Wojciechowska K., 2024, Plan ogólny jako nowe narzędzie planowania przestrzennego w gminie, [w:] Ekspertyzy i opracowania, Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego, 167, 1-10.
Akty prawne/Legal acts
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. 2024, poz. 1130 ze zm.).
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023, poz. 1688)
Ustawa z dnia 4 kwietnia 2025 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2024, poz. 527)
Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (Dz. U. 2015 r., poz. 1777)
Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o związku metropolitalnym w województwie śląskim (Dz.U. 2025 poz. 186)
Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie projektu planu ogólnego gminy, dokumentowania prac planistycznych w zakresie tego planu oraz wydawania z niego wypisów i wyrysów (Dz. U. 2023, poz. 2758 z późn. zm.)
Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 2 maja 2024 r. w sprawie sposobu wyznaczania obszaru uzupełnienia zabudowy w planie ogólnym gminy (Dz. U. 2024, poz. 729)