|
Karolina Piech
Zmiany zaludnienia w Polsce w latach 2002–2024 w ujęciu metropolitalnym i pozametropolitalnym Population Change in Poland, 2002–2024: A Metropolitan and Non-Metropolitan Perspective Urban Development Issues, vol. 76, https://doi.org/10.51733/udi.2025.76.18
Słowa kluczowe: zmiany zaludnienia; depopulacja; metropolizacja; miejskie obszary funkcjonalne; suburbanizacja; Polska
Keywords:: population change; depopulation; metropolisation; functional urban areas; suburbanisation; Poland |
ABSTRAKT
Zmiany liczby ludności w Polsce w latach 2002–2024 charakteryzują się silnym zróżnicowaniem przestrzennym, w którym kluczową rolę odgrywają układy metropolitalne. Celem artykułu jest analiza zmian zaludnienia w metropoliach i aglomeracjach w Polsce z rozróżnieniem na rdzenie miast, strefy zewnętrzne oraz obszary metropolitalne jako całość, a także porównanie tych procesów z dynamiką ludności w województwach po wyłączeniu miejskich obszarów funkcjonalnych. Badanie oparto na danych Głównego Urzędu Statystycznego zestawionych na poziomie gmin oraz obszarów funkcjonalnych. Zastosowano wskaźnik zmiany liczby ludności w okresie 2002–2024. Wyniki wskazują na silną polaryzację procesów demograficznych. W większości rdzeni miast centralnych odnotowano spadek liczby ludności, przy jednoczesnych bardzo wysokich wzrostach w strefach zewnętrznych, co potwierdza dominującą rolę suburbanizacji. W efekcie większość obszarów metropolitalnych jako całość zwiększyła liczbę ludności, nawet w przypadkach regresu rdzeni miejskich. Jednocześnie po wyłączeniu obszarów metropolitalnych niemal wszystkie województwa wykazują ujemną dynamikę zaludnienia.
Zmiany liczby ludności w Polsce w latach 2002–2024 charakteryzują się silnym zróżnicowaniem przestrzennym, w którym kluczową rolę odgrywają układy metropolitalne. Celem artykułu jest analiza zmian zaludnienia w metropoliach i aglomeracjach w Polsce z rozróżnieniem na rdzenie miast, strefy zewnętrzne oraz obszary metropolitalne jako całość, a także porównanie tych procesów z dynamiką ludności w województwach po wyłączeniu miejskich obszarów funkcjonalnych. Badanie oparto na danych Głównego Urzędu Statystycznego zestawionych na poziomie gmin oraz obszarów funkcjonalnych. Zastosowano wskaźnik zmiany liczby ludności w okresie 2002–2024. Wyniki wskazują na silną polaryzację procesów demograficznych. W większości rdzeni miast centralnych odnotowano spadek liczby ludności, przy jednoczesnych bardzo wysokich wzrostach w strefach zewnętrznych, co potwierdza dominującą rolę suburbanizacji. W efekcie większość obszarów metropolitalnych jako całość zwiększyła liczbę ludności, nawet w przypadkach regresu rdzeni miejskich. Jednocześnie po wyłączeniu obszarów metropolitalnych niemal wszystkie województwa wykazują ujemną dynamikę zaludnienia.
ABSTRACT
Population change in Poland between 2002 and 2024 is characterised by strong spatial differentiation, in which metropolitan systems play a key role. The aim of this article is to analyse population change in metropolitan areas and agglomerations in Poland, distinguishing between urban cores, outer zones, and metropolitan areas as a whole, and to compare these processes with population dynamics in regions after excluding functional urban areas. The study is based on data from Statistics Poland aggregated at the municipal and functional-area levels. Population change over the period 2002–2024 is measured using a population change indicator. The results reveal a strong polarisation of demographic processes. In most urban cores, population decline was observed, accompanied by very high population growth in outer zones, confirming the dominant role of suburbanisation. As a result, the majority of metropolitan areas as a whole experienced population growth, even in cases where urban cores were undergoing decline. At the same time, after excluding metropolitan areas, almost all regions exhibit negative population dynamics. These findings indicate that demographic growth concentrated in metropolitan areas statistically masks widespread depopulation in non-metropolitan parts of Poland.
Population change in Poland between 2002 and 2024 is characterised by strong spatial differentiation, in which metropolitan systems play a key role. The aim of this article is to analyse population change in metropolitan areas and agglomerations in Poland, distinguishing between urban cores, outer zones, and metropolitan areas as a whole, and to compare these processes with population dynamics in regions after excluding functional urban areas. The study is based on data from Statistics Poland aggregated at the municipal and functional-area levels. Population change over the period 2002–2024 is measured using a population change indicator. The results reveal a strong polarisation of demographic processes. In most urban cores, population decline was observed, accompanied by very high population growth in outer zones, confirming the dominant role of suburbanisation. As a result, the majority of metropolitan areas as a whole experienced population growth, even in cases where urban cores were undergoing decline. At the same time, after excluding metropolitan areas, almost all regions exhibit negative population dynamics. These findings indicate that demographic growth concentrated in metropolitan areas statistically masks widespread depopulation in non-metropolitan parts of Poland.
REFERENCES
Bojarska-Lis D., Budziński M., Moliński A. (red.), 2021, Problemy rozwoju demograficznego Polski w ujęciu regionalnym w XXI wieku, Główny Urząd Statystyczny, ss. 96
Champion T., 2001, Urbanization, Suburbanization, Counterurbanization and Reurbanization, w: P. Paddison (red.), Handbook of Urban Studies, SAGE, London, s. 143–161.
Chądzyńska E., 2016, Procesy demograficzne w małych miastach i ich wiejskim otoczeniu na przykładzie województwa dolnośląskiego (okres 1995-2013), Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, nr 279, s. 97-109.
Dijkstra L., Poelman H., 2014, A harmonised definition of cities and rural areas: the new degree of urbanisation, Regional Working Paper 01/2014, European Commission, DG REGIO, Bruksela, 1–26.
Dijkstra L., Poelman H., Veneri P., 2019, The EU-OECD definition of a functional urban area, OECD Regional Development Working Papers 2019/11, OECD Publishing, Paris, 1–19. https://dx.doi.org/10.1787/d58cb34d-en
Eberhardt P., 1989, Regiony depopulacyjne w Polsce, Prace Geograficzne, nr 148, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Warszawa.
Gałka J., Warych-Juras A., 2018, Suburbanization and migration in Polish metropolitan areas during political transition, Acta Geographica Slovenica, 58(2), 63–72. DOI: 10.3986/AGS.2256
Główny Urząd Statystyczny, 2023, Rocznik Demograficzny 2023, GUS, Warszawa.
Harańczyk A., 2015, Procesy suburbanizacji w Krakowskim Obszarze Funkcjonalnym, Studia Miejskie, 18, 85–102.
Haase D., Haase A., Rink D., 2014, Conceptualizing the nexus between urban shrinkage and ecosystem services, Landscape and Urban Planning, 132, 159–169.
Kajdanek K., 2012, Suburbanizacja po polsku, Wydawnictwo Nomos, Kraków.
Krzysztofik R. (red.), 2019, Przemiany demograficzne Polski. Wymiar krajowy, regionalny i lokalny, Wydawnictwo Instytutu Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa-Kraków, ss. 212
Martinez-Fernandez C., Audirac I., Fol S., Cunningham-Sabot E., 2012, Shrinking cities: Urban challenges of globalization, International Journal of Urban and Regional Research, 36(2), 213–225.
Mazowiecki Ośrodek Badań Regionalnych, 2013, Wpływ potencjału demograficznego i gospodarczego miast wojewódzkich na kondycję województw, Urząd Statystyczny w Warszawie, ss. 25
OECD 2015, The Metropolitan Century: Understanding Urbanisation and its Consequences, OECDPublishing, Paris. http://dx.doi.org/10.1787/9789264228733-en
OECD/European Commission 2020, Cities in the World: A New Perspective on Urbanisation, OECD Urban Studies, OECD Publishing, Paris,
https://doi.org/10.1787/d0efcbda-en.
Rodríguez-Pose A., 2017, The revenge of the places that don’t matter (and what to do about it), Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 11(1), 189–209. DOI: 10.1093/cjres/rsx024
Rosner A., Stanny M., 2014, Monitoring rozwoju obszarów wiejskich. Etap I. Przestrzenne zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego obszarów wiejskich w 2010 roku, Fundacja Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej; Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Warszawa, 1–259.
Runge A., 2013, Rola miast średnich w kształtowaniu systemu osadniczego Polski, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, Katowice, ss.228
Sobala-Gwosdz A., Janas K., Jarczewski W., Czakon P., 2024, Hierarchia funkcjonalna miast w Polsce i jej przemiany w latach 1990–2020, Badania Obserwatorium Polityki Miejskiej, Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa–Kraków. https://doi.org/10.51733/opm.2024.01
Sykała Ł., Dawid M., Dawid W., Koj J., Kudłacz K., Mróz M., Stelmaszewska N., 2023, Procesy suburbanizacji w Polsce w świetle rozwoju budownictwa mieszkaniowego i niemieszkaniowego w strefach podmiejskich, Badania Obserwatorium Polityki Miejskiej, Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa–Kraków. DOI: 10.51733/opm.2023.01
Śleszyński P., 2013, Demographic changes in the functional urban areas in Poland, 2000–2010, Geographia Polonica, vol. 86, no. 2, s. 169–170
.
Śleszyński, P., Komornicki, T. 2016. "Klasyfikacja funkcjonalna gmin Polski na potrzeby monitoringu planowania przestrzennego". Przegląd Geograficzny, vol. 88, no. 4, pp. 469-488. https://doi.org/10.7163/PrzG.2016.4.3
Śleszyński P., 2018a, Demograficzne wyzwania rozwoju regionalnego Polski, Studia KPZK PAN, 183, 225–250
Śleszyński P., 2018b, Identyfikacja i ocena procesów demograficznych w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem wsi, Wieś i Rolnictwo, nr 3(180), s. 35–60.
Wiechmann T., Pallagst K. M., 2012, Urban shrinkage in Germany and the USA: A comparison of transformation patterns and local strategies, International Journal of Urban and Regional Research, 36(2), 261–280.
Zborowski A., Raźniak P., 2013, Suburbanizacja rezydencjonalna w Polsce – ocena procesu, Studia Miejskie, t. 9, s. 35–60.
Bojarska-Lis D., Budziński M., Moliński A. (red.), 2021, Problemy rozwoju demograficznego Polski w ujęciu regionalnym w XXI wieku, Główny Urząd Statystyczny, ss. 96
Champion T., 2001, Urbanization, Suburbanization, Counterurbanization and Reurbanization, w: P. Paddison (red.), Handbook of Urban Studies, SAGE, London, s. 143–161.
Chądzyńska E., 2016, Procesy demograficzne w małych miastach i ich wiejskim otoczeniu na przykładzie województwa dolnośląskiego (okres 1995-2013), Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, nr 279, s. 97-109.
Dijkstra L., Poelman H., 2014, A harmonised definition of cities and rural areas: the new degree of urbanisation, Regional Working Paper 01/2014, European Commission, DG REGIO, Bruksela, 1–26.
Dijkstra L., Poelman H., Veneri P., 2019, The EU-OECD definition of a functional urban area, OECD Regional Development Working Papers 2019/11, OECD Publishing, Paris, 1–19. https://dx.doi.org/10.1787/d58cb34d-en
Eberhardt P., 1989, Regiony depopulacyjne w Polsce, Prace Geograficzne, nr 148, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Warszawa.
Gałka J., Warych-Juras A., 2018, Suburbanization and migration in Polish metropolitan areas during political transition, Acta Geographica Slovenica, 58(2), 63–72. DOI: 10.3986/AGS.2256
Główny Urząd Statystyczny, 2023, Rocznik Demograficzny 2023, GUS, Warszawa.
Harańczyk A., 2015, Procesy suburbanizacji w Krakowskim Obszarze Funkcjonalnym, Studia Miejskie, 18, 85–102.
Haase D., Haase A., Rink D., 2014, Conceptualizing the nexus between urban shrinkage and ecosystem services, Landscape and Urban Planning, 132, 159–169.
Kajdanek K., 2012, Suburbanizacja po polsku, Wydawnictwo Nomos, Kraków.
Krzysztofik R. (red.), 2019, Przemiany demograficzne Polski. Wymiar krajowy, regionalny i lokalny, Wydawnictwo Instytutu Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa-Kraków, ss. 212
Martinez-Fernandez C., Audirac I., Fol S., Cunningham-Sabot E., 2012, Shrinking cities: Urban challenges of globalization, International Journal of Urban and Regional Research, 36(2), 213–225.
Mazowiecki Ośrodek Badań Regionalnych, 2013, Wpływ potencjału demograficznego i gospodarczego miast wojewódzkich na kondycję województw, Urząd Statystyczny w Warszawie, ss. 25
OECD 2015, The Metropolitan Century: Understanding Urbanisation and its Consequences, OECDPublishing, Paris. http://dx.doi.org/10.1787/9789264228733-en
OECD/European Commission 2020, Cities in the World: A New Perspective on Urbanisation, OECD Urban Studies, OECD Publishing, Paris,
https://doi.org/10.1787/d0efcbda-en.
Rodríguez-Pose A., 2017, The revenge of the places that don’t matter (and what to do about it), Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 11(1), 189–209. DOI: 10.1093/cjres/rsx024
Rosner A., Stanny M., 2014, Monitoring rozwoju obszarów wiejskich. Etap I. Przestrzenne zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego obszarów wiejskich w 2010 roku, Fundacja Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej; Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Warszawa, 1–259.
Runge A., 2013, Rola miast średnich w kształtowaniu systemu osadniczego Polski, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, Katowice, ss.228
Sobala-Gwosdz A., Janas K., Jarczewski W., Czakon P., 2024, Hierarchia funkcjonalna miast w Polsce i jej przemiany w latach 1990–2020, Badania Obserwatorium Polityki Miejskiej, Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa–Kraków. https://doi.org/10.51733/opm.2024.01
Sykała Ł., Dawid M., Dawid W., Koj J., Kudłacz K., Mróz M., Stelmaszewska N., 2023, Procesy suburbanizacji w Polsce w świetle rozwoju budownictwa mieszkaniowego i niemieszkaniowego w strefach podmiejskich, Badania Obserwatorium Polityki Miejskiej, Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa–Kraków. DOI: 10.51733/opm.2023.01
Śleszyński P., 2013, Demographic changes in the functional urban areas in Poland, 2000–2010, Geographia Polonica, vol. 86, no. 2, s. 169–170
.
Śleszyński, P., Komornicki, T. 2016. "Klasyfikacja funkcjonalna gmin Polski na potrzeby monitoringu planowania przestrzennego". Przegląd Geograficzny, vol. 88, no. 4, pp. 469-488. https://doi.org/10.7163/PrzG.2016.4.3
Śleszyński P., 2018a, Demograficzne wyzwania rozwoju regionalnego Polski, Studia KPZK PAN, 183, 225–250
Śleszyński P., 2018b, Identyfikacja i ocena procesów demograficznych w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem wsi, Wieś i Rolnictwo, nr 3(180), s. 35–60.
Wiechmann T., Pallagst K. M., 2012, Urban shrinkage in Germany and the USA: A comparison of transformation patterns and local strategies, International Journal of Urban and Regional Research, 36(2), 261–280.
Zborowski A., Raźniak P., 2013, Suburbanizacja rezydencjonalna w Polsce – ocena procesu, Studia Miejskie, t. 9, s. 35–60.